İklim değişikliğiyle mücadelede karbon emisyonlarının azaltılması hayati öneme sahip. Çünkü gezegenimiz ısınıyor. Küresel ısınmanın 1.5 santigrat derece ile sınırlandırılması için endüstrilerde karbon ayak izinin düşürülmesi adına acil eylem çağrıları yapılıyor. Bu kapsamda uygulanan Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), dünyada karbon emisyonlarının azaltılması için atılan adımlardan biri. Peki Emisyon Ticaret Sistemi nedir? Nasıl uygulanıyor? Gelin biraz daha yakından bakalım.

Emisyon Ticaret Sistemi nedir?

Küresel ölçekte karbon emisyonlarının azaltılması için yürürlüğe sokulan Emisyon Ticaret Sistemi, endüstrilerin karbon salımına üst sınır getirerek çevresel etkilerin azaltılmasını amaçlıyor. Kyoto Protokolü’nün önemli mekanizmalarından biri olan ETS, ülkeler arasında emisyon ticaretinin yapılmasını mümkün kılıyor. Karbon piyasası olarak da bilinen bu sistem, emisyon azaltımlarının maliyet etkin bir şekilde gerçekleşmesini hedefliyor. Böylelikle iklim kriziyle mücadelede önemli adımlar atılabilmesi amaçlanıyor. Avrupa’nın yanı sıra Kanada, Çin, Japonya, Yeni Zelanda, Güney Kore, İsviçre ve Amerika Birleşik Devletleri’nde ETS’ye yönelik ulusal veya alt-ulusal sistemlerin uygulama ve geliştirme aşamaları devam ediyor.

“Karbon piyasası olarak da bilinen bu sistem, emisyon azaltımlarının maliyet etkin bir şekilde gerçekleşmesini hedefliyor.”

Emisyon Ticaret Sistemi nasıl uygulanıyor?

Faaliyetleri sonucu karbon salımı yapan bir şirket, kendi emisyon limitini aşmak durumunda kaldığında bir başka şirketten salınım hakkı alabilir. Emisyon azaltımında başarı sağlayan şirketler, kalan haklarını satabilir veya gelecek yıla saklayabilir. Ücretsiz kirletme hakkı ya da serbest tahsisat olarak adlandırılan bu üst limit, işletmelerin geçmiş yıllardaki emisyon miktarlarına göre belirlenir. Tahsisatların açık artırma yoluyla ya da ETS içindeki aktörler arasında alım satımının yapılması, karbon piyasasında fiyatların belirlenmesini sağlar. Emisyon miktarına göre oluşan maliyetler, işletmeleri karbon salımının azaltımı konusunda teşvik eden bir mekanizma görevi görür.

Sistemi daha iyi anlamak için bir örnek üzerinden ilerleyelim. Yıllık olarak 100 ton emisyon gerçekleştiren A ve B adında iki şirketi ele alalım. ETS ile getirilen sınırlama ve ticaret uygulaması, her iki şirket için 60 ton emisyon üst limiti getirmiş olsun. Bu durumda A ve B işletmelerinin emisyon miktarlarını 40’ar ton azaltmaları gerekiyor. A şirketi bu miktarı 60 ton azaltmayı başarırken B şirketi çeşitli maliyetlerden ötürü 20 tonluk bir azalma sağlayabiliyor. Günün sonunda A şirketi 20 ton fazla karbon tahsisatına sahip olurken B şirketi ise 20 ton daha tahsisata ihtiyaç duyuyor. Bu durumda B şirketi, karbon piyasasındaki ücretlere göre A şirketinden 20 tonluk tahsisat satın alarak üretimine devam edebiliyor.

Emisyon Ticaret Sistemi'nin önemi

Emisyon Ticaret Sistemi, çevresel ve ekonomik açılardan sağladığı faydalarla büyük bir öneme sahip. İşte bu faydalardan bazıları:

Karbon emisyonlarını azaltma: Karbon salımını sınırlandırıcı uygulamalarla emisyonların azalmasına destek oluyor. Emisyon üst limitlerinin azaltılması, işletmelerin daha çevreci teknolojilere yatırım yapmalarını teşvik ediyor.

Ekonomik getiriler: Şirketler, emisyon azaltımı hedeflerine ulaşırken karbon piyasasında alım satım yapabiliyor. Emisyon limitlerini gerçekleştiren şirketler, tahsisat açığı bulunan şirketlere haklarını satarak kâr elde edebiliyor.

Uluslararası iş birliği: Küreselleşen dünya, farklı ülkeler arasında uluslararası emisyon ticaretine olanak tanıyor. Böylelikle küresel düzeyde iklim değişikliğiyle mücadelede iş birliği sağlıyor.

Yeşil teknolojiye yatırım: İşletmeler, emisyon üst limitlerine uyum sağlamak için temiz enerji ve yeşil teknolojilere yatırım yapıyor. Bu sayede yenilenebilir enerjiye geçiş hızlanırken iklim değişikliğiyle mücadele de destekleniyor.

Türkiye’de karbon piyasası var mı?

Ülkemizde Emisyon Ticaret Sistemi henüz uygulanmaya başlanmadı. Ancak Dünya Bankası’nın desteği ile Karbon Piyasalarına Hazırlık Ortaklığı (PMR) projesinin çalışmaları devam ediyor. 2014 yılında başlayan projenin ilk fazı 2018’de tamamlandı. Bu kısımda karbon fiyatlandırma mekanizmalarının kullanımı, eğitim ve farkındalık çalışmalarına yoğunlaşıldı. 2021 yılında tamamlanan ikinci fazda ise Emisyon Ticaret Sistemi’nin uygulanmasına yönelik yasal ve teknik altyapı oluşturulması için kapsamlı çalışmalar gerçekleştirildi. Çeşitli sektörlerden temsilciler ve uzmanların katıldığı çalıştaylarda SOCAR Türkiye olarak biz de yer aldık.

Türkiye’de Emisyon Ticaret Sistemi’nin oluşmasında SOCAR Türkiye desteği

Türkiye’de ETS oluşumu beş seneyi aşkın süredir devam ediyor. Biz de SOCAR Türkiye olarak ETS platformunun oluşmasına ve aynı zamanda mevzuat hazırlığı aşamalarına destek veriyoruz. Bu kapsamda pilot sektör olarak seçilen rafineri sektörüne destek amacıyla STAR Rafineri’sinin dizayn ve operasyon verilerini paylaştık. Aynı zamanda mevzuat toplantılarına ciddi katkılar sunduk. İklim Şurası sonrası yayınlanan Tavsiye Kararlara yorumlarımızla destek sağladık. Aynı zamanda bu süreçte benzer sektörde olan şirketlerle de görüş alışverişi ve değerlendirmelerde bulunduk.

Sektörde öncü konumumuzla iklim değişikliğiyle mücadele ve karbon emisyonlarının azaltılması için çalışıyoruz. Yenilikçi teknolojileri süreçlerimize entegre ederek faaliyetlerimizden kaynaklanan karbon salımını azaltmayı hedefliyoruz. Bu kapsamda 2035 yılına kadar %40 azaltım, 2050 itibarıyla da net sıfır emisyon hedefimize ulaşmayı amaçlıyoruz. Bugünün enerjisiyle daha güzel yarınlar için çalışıyoruz.